Cesarz Francuzów, Napoleon Bonaparte, w roku 1812 poprowadził armię liczącą ponad pół miliona żołnierzy na Rosję. Sześć miesięcy później do Francji wrócił tylko co dziesiąty z nich.
To była jedna z najkosztowniejszych wojen w historii. Zagładę wielkiej armii przypisuje się nie bitwom, lecz głównie głodowi, zimnu i epidemii tyfusu.
Najnowsze badania, oparte na analizie DNA pobranego ze szczątków żołnierzy uczestniczących w inwazji na Rosję, sugerują, że poza znanymi już czynnikami, w spowodowaniu śmierci setek tysięcy ludzi mogły „brać udział” także dwa wcześniej niewykryte rodzaje bakterii.
Dotychczas sądzono, że armię Napoleona zdziesiątkowała tylko jedna choroba zakaźna – tyfus. Naukowcy znaleźli jednak coś nieoczekiwanego, co potencjalnie otwiera drogę do odkrycia innych chorób zakaźnych, które mogły przyczynić się do śmierci żołnierzy.
Znaleziono bowiem ślady bakterii wywołujących dur brzuszny (Salmonella enterica) i dur powrotny (Borrelia recurrentis) – analizując zęby poległych żołnierzy, którzy zostali znalezieni w zbiorowej mogile odkrytej w 2001 r. w Wilnie na Litwie.
Kiedy Napoleon i jego wojska dotarli do Moskwy, nie napotkali oporu. Miasto zostało opuszczone, a zapasy żywności wywiezione lub zniszczone. Rosjanie zastosowali taktykę spalonej ziemi. Dlatego wraz z nadejściem zimy armia francuska została zmuszona do odwrotu. To był początek końca.
Rickettsia prowazekii, bakteria odpowiedzialna za tyfus, została po raz pierwszy wykryta w zębach żołnierzy Napoleona podczas badań w 2006 r., ale badania były ograniczone ówczesną technologią. Aby dowiedzieć się, czy tyfus był jedyną przyczyną śmierci żołnierzy, autorzy nowego badania zastosowali metodę znaną jako sekwencjonowanie wysokoprzepustowe, która pozwala na sekwencjonowanie milionów fragmentów DNA jednocześnie. Umożliwia to identyfikację silnie zdegradowanego DNA, na przykład fragmentów genomu wyekstrahowanych z próbek sprzed ponad 200 lat.
Autorzy badania przeanalizowali 13 próbek i choć nie znaleźli śladów tyfusu, to odkryli bezpośrednie dowody na obecność kilku chorób zakaźnych. Możliwe też, że w grę wchodzą inne jeszcze choroby, dotychczas nie wykryte.
Napoleon przeżył odwrót z Moskwy, ale jego armia skurczyła się tak bardzo, że odrobienie strat stało się niemożliwe i cesarz poniósł klęskę pod Lipskiem w 1813 r. Jak wiadomo, wrócił jeszcze z zesłania i próbował odbudować armię, ale ostateczna porażka pod Waterloo w 1815 r. zakończyła jego panowanie.
Na ilustracji obraz Adolpha Northena Powrót Napoleona z Moskwy
