Od tysiącleci ludzie badają przyrodę, ale nawet nasza podstawowa wiedza o niej pozostaje niekompletna. Naukowcy zidentyfikowali i opisali mniej niż dwa miliony gatunków – zarówno żyjących, jak i wymarłych. Obecnie na Ziemi żyje prawdopodobnie około 10 mln (a może nawet 50 mln) gatunków, co oznacza, że co najmniej 80 proc. z nich nie ma nawet nazwy.
Różnorodność życia odzwierciedla adaptację całej przyrody do zmieniających się warunków środowiskowych. Dzięki niej przyroda może przetrwać. Kiedy zachodzą zmiany, niektóre osobniki i gatunki wymierają. Jednak ponieważ są one wystarczająco zróżnicowane, przynajmniej niektóre posiadają korzystne cechy, które pozwalają im przetrwać i przekazać te cechy przyszłym pokoleniom.
Wymieranie gatunków jest procesem naturalnym. Jednak obecnie ludzie zmieniają środowisko tak szybko i na tak ogromną skalę, że tempo wymierania osiąga katastrofalne rozmiary. Według szacunków, jeśli globalne wylesianie nie zmniejszy się, każdego roku będzie ginąć od 50 tys. do 100 tys. gatunków roślin i zwierząt. To ponad 140 gatunków dziennie. Jeśli zmiany klimatu się nasilą, w nadchodzących dekadach rozpocznie się wymieranie wielu organizmów morskich. Katastrofa na taką skalę nie miała miejsca od końca ery dinozaurów 65 milionów lat temu.
Co powoduje to szybkie wymieranie? Najważniejszą przyczyną jest utrata siedlisk, spowodowana działalnością człowieka. Ludzie coraz silniej przekształcają przyrodę. Ponad połowa gatunków, które obecnie wymierają, znika właśnie z tego powodu.
Drugą najczęstszą przyczyną wymierania jest introdukcja gatunków z innych regionów geograficznych. Gatunki te wypierają bądź dziesiątkują gatunki rodzime. Szczególnie uderzające przykłady tego zjawiska można znaleźć na wyspach i w Australii, gdzie introdukowane zwierzęta – kozy, owce, króliki, szczury, psy i koty – szybko się rozmnożyły, niszcząc źródła pożywienia miejscowych gatunków lub powodując katastrofalne straty wśród bezbronnych zwierząt, niezdolnych do obrony przed nieznanymi drapieżnikami. Introdukcja obcych gatunków roślin również wielokrotnie prowadziła do znaczących zmian w różnych ekosystemach poprzez wypieranie rodzimych roślin.
Rybołówstwo, kłusownictwo i polowania zajmują trzecie miejsce wśród przyczyn wymierania gatunków.
Gatunki o małych zasięgach, takie jak ptaki, są najbardziej zagrożone. Ponad jedna czwarta wszystkich gatunków ptaków zamieszkuje obszary mniejsze niż 50 tys. km kw. Spośród tych gatunków o małych zasięgach ponad 800 jest zagrożonych. Stanowią one 75 proc. wszystkich zagrożonych gatunków. Ta sama zasada dotyczy innych grup zwierząt, a także roślin. Dlatego najbardziej zagrożone gatunki roślin i zwierząt to te występujące w lasach tropikalnych.
Wiele gatunków, w tym bakterie i grzyby, wydaje się bezużytecznych i zbędnych, ponieważ nie widzimy dla nich żadnych potencjalnych zastosowań. Mówiąc wprost, nikt ich nie badał lub nie wiemy jeszcze, jak wykorzystać ich znane właściwości. Dlatego niszczenie gatunków szkodzi nam samym, a tym bardziej następnym pokoleniom. Ponieważ niszcząc gatunek, nieodwracalnie niszczymy geny zawierające informacje o tym, jak wytwarzać substancje, które mogą okazać się bardzo przydatne w przyszłości.
